300 jaar Lokerenkapel

Op 21 november 1714 werd de Lokerenkapel op de hoek van de Steenweg op Gierle met de Lokerenstraat ingehuldigd.  Een bron vermeldde: “Op Onze Lieve Vrouwe Presentatiedag is eene kleine maar zindelijke kapel, te Lokeren, ter eere van Gods Moeder opgericht. Haar beeld wordt dien dag met prachtigen luister ingezegend, onder den titel van Onze Lieve Vrouwe van Troost; en voor de eerste maal stegen ter harer eer dankgebeden ten hemel, voor de goddelijke hulp die zij den armen Mooykens had willen verleenen om dezen kleine tempel ter Harer eer te helpen oprichten.”

lokeren1

Detail foto 04283_01 Stadsarchief Turnhout

Lokeren is afgeleid van het middelnederlandse ‘loke’, en betekent afsluiting, zoals een haag of afgesloten ruimte.  De de Ferrariskaart bevestigt deze beschrijving.

Op de huidige plaats van de Lokerenkapel stond oorspronkelijk een Onze-Lieve-Vrouwebeeld  in een boom bij de invalsweg (begin 18de eeuw). Dit beeld kreeg ruime aandacht van de inwoners van Lokeren, Papenbruggen, het Stokt en andere bewoners van Turnhout.

lokeren2

Detail van de de Ferrariskaart, 1778

De inwoners van het gehucht Lokeren besloten op deze plaats een lemen huisje te bouwen waarin het Mariabeeld werd geplaatst.  Niet veel later, in 1714, metselde de arbeider en houthakker Adriaan Mooykens, waarschijnlijk naar een eigen ontwerp, er een rechthoekig, bakstenen kapelletje in een semi-classicistische stijl.  Hij deed dit uit dankbaarheid (en met zeer beperkte middelen) omdat hij ‘wonderbaarlijk’ genas van een zware ziekte.

In oude weekbladen stond geschreven: “Rijke poorters der Vrijheid Turnhout, verzocht Adriaan Mooykens toelating om in hunnen bosschen het noodige hout te kappen; andere vroeg hij geld, of al wat maar tot versiering bij kon dragen, de landbouwers zette hij vriendelijk aan om met hunne paarden en karren ter eere van Gods Moeder te komen werken, om hout, steen en leem aan te halen; hij zelf slaafde om zoo te zeggen dag en nacht.”

Enkele jaren na de inhuldiging nam het aantal bezoekers van de kapel toe, zeker na enkele miraculeuze genezingen na  het aanbidden van het Onze-Lieve-Vrouwebeeld.  Zo zou door de voorspraak van Onze-Lieve-Vrouw van Troost de landbouwersdochter Maria Princen plots van een jarenlange weerkerende driedaagse koorts genezen zijn. Uit dankbaarheid schonk deze niet echt bemiddelde juffrouw een zilveren geschenk aan het Madonnabeeld in de kapel. Ook de echtgenote van Machiel Kerkhoven die lange tijd “met eene aanhoudende pijnlijke hertspijn werd gekwollen” werd door haar vurige gebed in de Lokerenkapel wonderbaarlijk genezen.

Sindsdien was deze bedevaartskapel regelmatig te klein voor alle gelovigen die hoopten “om die menigvuldige, subite, wonderbare barmhartigheden, gunsten en solatiën, die de miserabele kranken menschen door de voorspraecke van de allerheyligste maget en de moeder godts Maria, hunne toevlucht tot dese devoteuse plaetse nemende, ” te verkrijgen.

Volgens een document in het aartsbisschoppelijk archief in Mechelen, vroegen de bewoners van Lokeren in 1723 om er  alle zondagen een eucharistie te mogen opdragen. Bovendien werd de ruimte gebruikt om er catechismusles aan de plaatselijke kinderen te geven en werd er op zondagnamiddag de rozenkrans gebeden. Vijf jaar later werd door het stadsbestuur (die eigenaar werd) een groen parkje rond de kapel aangelegd. In 1842 werden er nog bomen geplant.

lokeren3

Detail Foto 04284_01, Stadsarchief Turnhout

Aanvankelijk bevond de ingang van de kapel zich aan de zuidelijke zijgevel, waar zich nu nog een muuropening met beeldnis en aandak bevindt.  De glas-in-loodramen, de gecementeerde klokkenstoel en vooral het zadeldak met Vlaamse pannen bepalen het uitzicht.

Het interieur met een tongewelf is bepleisterd en bezit een terracotta tegelvloer.  Vooraan staat een Mariabeeld met kind op een houten barokaltaar.

Wat minder gekend is, is het feit dat de Lokerenkapel vanaf 6 november 1765 ook een vaste ontmoetingsplaats was van de Turnhoutse Confrerie van de Jacht.  Zij kregen hiervoor toestemming van de bisschop van Antwerpen, na gunstig advies van de landdeken van Hoogstraten.  Tijdens de weekdagen van het jachtseizoen wilde de Confrerie ’s morgensvroeg in de kapel een H. Mis laten opdragen, vlak voor de aanvang van de jacht in het nabijgelegen Grotenhoutbos.

De collecte die tijdens deze vieringen werd opgehaald kwam deels ten goede aan de Sint-Pietersparochie en deels aan de Lokerenkapel.

lokeren4Detail uit de Atlas der Buurtwegen, 1841

lokeren5

Foto 00121_01, waarschijnlijk in de jaren 1930-50. Stadsarchief Turnhout

Tot de jaren 1930 vond er in de omgeving van de kapel nog een wijkkermis met oude volksspelen plaats.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in 1941, werd in opdracht van de stad, bij gebrek aan voldoende schuilkelders, naast de Lokerenkapel een gebetonneerde schuilloopgracht gegraven.

 

Sinds 1964 plaatst het Lokerse kapelcomité jaarlijks een bescheiden kerststal aan de Lokerenkapel.

In januari 2008 kwam de stal uitgebreid in het nieuws toen vandalen het wassen Jozefbeeld hadden stukgeslagen. Voorzitter van het comité, Pierre Vanderschommen huurt de beelden dit jaar al voor de 50ste keer van het Kerstmiscomité in Turnhout. Nog steeds vindt elke eerste zaterdag van de maand een misviering in de Lokerenkapel plaats.

Bronnen:

http://stadsarchiefturnhout.turnhout.preview.anaxis.be/_uploads/www.stadsarchiefturnhout.be/TRAM_41/downloads/Stadsverslag_1896.pdf

H. de Kok, De “Confrerie van de Jacht” en de Lokerenkapel, in: Taxandria, 1995 (LXVII), p. 247-249.

Bert Hendrickx